15 – 03 – 2019 Voor Stam schuilt de uitdaging in de onmogelijkheden van Feyenoord

 

Een gebrek aan lef kan Jaap Stam niet worden verweten, want als nieuwe trainer van Feyenoord komt hij voor een gigantische uitdaging te staan. Dit is wat Stam zal moeten veranderen om zijn termijn in De Kuip tot een succes te maken.

Er komt wel iemand binnen, zegt Feyenoords technisch directeur Martin van Geel in het persbericht over Jaap Stam. Dat klopt, zeker als je ‘m naast Dick Advocaat zet. Dat is een wereld van verschil, maar niet alleen in lengte, vooral ook als het gaat om ervaring en CV als trainer.

Advocaat, de huidige trainer van FC Utrecht was eerste keus en paste perfect in het profiel van Van Geel, die stelde een geroutineerde trainer nodig te hebben, communicatief sterk, met kennis van de Eredivisie en de ervaring om de druk bij Feyenoord te kunnen weerstaan. Hij had het over Dick Advocaat, Jaap Stam kan hij er onmogelijk mee bedoeld hebben, maar toch is de huidige coach van PEC Zwolle de nieuwe trainer in De Kuip.

Los nog van het gebrek aan visie bij de td, daarover gaat het nu niet. Jaap Stam is het geworden, een keuze die de Vrienden van Feyenoord (VvF) wel zal bevallen. Zij voerden vanaf het begin al campagne voor de Rots van Kampen. Een van Stam’s agenten, ex-doelman Henk Timmer, was mee met de Businessclub van Feyenoord op trainingskamp naar Marbella. Daar werden de eerste plannen gesmeed, ook al had hij net voor twee jaar getekend bij PEC Zwolle. Met een biertje in de hand hadden de geslaagde zakenmannen daarop een simpel antwoord: Als Feyenoord de trainer van PEC wil hebben, dan kríjgt Feyenoord de trainer van PEC. Alles is te koop.

Precies zoals het werd bedacht in Marbella, kwam het uit. Na het nee van Advocaat, schakelde Van Geel door naar Stam. De twee kennen elkaar van Willem II, terwijl de td hem in die functie ook ooit als speler naar Ajax haalde. Dat Stam dus niet de eerste keus is, deert de oud-speler van onder meer PSV, Manchester United, Lazio Roma, AC Milan en Ajax sowieso niet. ‘Ik kon deze uitdaging niet laten liggen’, zegt hij. Volgens Jan de Jong, de algemeen directeur van Feyenoord, is Stam de beste trainer voor de club en was er meteen een klik, omdat hij begrip had voor de mogelijkheden én onmogelijkheden van de club.

Vooral dat laatste zorgt ervoor dat de nieuwe trainer op z’n zachtst gezegd niet in een gespreid bedje terecht komt. De onmogelijkheden van Feyenoord vormen een uitdaging. Jaap Stam heeft nogal wat werk te verrichten:

• HET VOETBAL

Afgelopen zondag. Feyenoord-FC Emmen is 35 minuten onderweg. De thuisclub heeft het meeste balbezit, de gasten krijgen de beste kansen. Twee keer duikt Emmen vrij op voor Kenneth Vermeer, twee keer gaat het mis. De goal van Robin van Persie, vlak voor rust, breekt de ban en zorgt ervoor dat Feyenoord nog vrij gemakkelijk wint ook (4-0), maar wat beklijft is toch weer de uitvoering. Pas toen Emmen zich overgaf na de 2-0 (weer Van Persie), liep Feyenoord uit. Daarvoor had de ploeg van trainer Dick Lukkien het weliswaar lastig gehad, maar het was niet zo dat de thuisclub oppermachtig speelde. Sterker, juist in het spel van Emmen vielen voor rust meer patronen en sjablonen te ontdekken dan in dat van Feyenoord.

Het voetbal blijft het probleem van Feyenoord. Als de club kan reageren, heeft het wel de kwaliteiten om snel om te schakelen. Maar krijgt Feyenoord de bal, dan is het te vaak veel te weinig wat het elftal van Giovanni van Bronckhorst ermee doet. Jaap Stam heeft het zelf van dichtbij kunnen zien, toen hij met PEC tegen zijn aanstaande werkgever speelde. Hij liet zijn elftal de ruimtes klein houden en zag dat Feyenoord er geen antwoord op had. In de omschakeling kon PEC toen toeslaan, hoewel het in balbezit ook gewoon beter voetbal speelde. ‘Dikverdiend’, noemde Stam de overwinning toen.

Maar niet alleen PEC Zwolle was beter dan Feyenoord. Ook Fortuna Sittard, in De Kuip nota bene. Eerder dit seizoen gold dat ook voor AZ, voor Excelsior, voor FC Groningen, FC Utrecht, Heracles Almelo een helft lang. Feyenoord wint zijn wedstrijden dankzij individuele klasse – vaak van Robin van Persie – maar zelden komen zeges tot stand op basis van goed en verzorgd positiespel.

Voor Stam is dát uitdaging nummer 1 in de Kuip: Feyenoord aan het voetballen krijgen. Spelers, sponsors en supporters snakken naar een herkenbaar spelend Feyenoord. Dat heeft met geld allemaal niks te maken, want de Rotterdammers hebben negen van de tien keer meer kwaliteit dan de tegenstander, doordat ze de betere spelers kunnen opstellen. Met jongens zoals Steven Berghuis, Sam Larsson, Jordy Clasie, Van Persie, Jeremiah St. Juste en Tonny Vilhena mag je toch ook wel wat beter voetbal verwachten. Zij die met Stam hebben gewerkt schetsen het beeld van een trainer die de nadruk legt op positiespel.

Bij PEC Zwolle begon hij zijn carrière als een stagiair van Jan Everse, de trainer die in Overijssel het verzorgde voetbal er in twee termijnen in kreeg. Everse was meteen gecharmeerd van de trainer Stam. Natuurlijk, hij heeft niet heel veel ervaring, maar die had Guardiola ook niet echt, toen hij begon bij Barcelona. Wat die wel had, was een visie, een idee, principes. Daaraan hield en houdt hij zich vast. Als Stam dat lukt bij Feyenoord en hij weet de ploeg aan het voetballen te krijgen, heeft hij de eerste horde genomen.

• FLAIR

Ondanks vier prijzen in vijf jaar, presenteert Feyenoord zich niet als een ploeg waar nou de flair en het lef vanaf spat. Vaak genoeg zijn de percentages redelijk in evenwicht met de tegenstander, zeker in uitduels. De club heeft gemiddeld 57,2 procent balbezit, gelijk aan PSV, minder dan Ajax, maar die andere twee clubs schieten weer meer op doel en winnen meer duels.

Flair hoort bij de grote club die Feyenoord wil zijn en ook gewoon nog steeds is. Flair is wat Ajax liet zien uit tegen Real Madrid. Toen de Spanjaarden terugkwamen tot 3-1 en het even spannend dreigde te worden, zette Ajax druk. In Estadio Santiago Bernabéu, in een grote wedstrijd. Dát is lef. Waarom lukt Feyenoord dat niet in de Eredivisie? Een topclub in Nederland moet eigenlijk iedere wedstrijd de regie voeren, het initiatief willen hebben en houden. Dan geef je wel eens ruimte weg, dan is de kans wat groter dat je een doelpunt tegen kunt krijgen, maar moet je er als ploeg maar voor zorgen dat je er eentje meer maakt dan je tegenstander.

Is flair te trainen? Misschien een beetje. Het begint met erin geloven. Dat is iets wat Stam wel voor elkaar kreeg bij PEC Zwolle. Daar kwam hij binnen als stagiair, maar er stapte letterlijk en figuurlijk wel iemand de kleedkamer in, een persoonlijkheid. Ooit was Stam de beste verdediger ter wereld en voor zijn status als trainer maakt dat wel wat uit. Als Stam iets vertelde luisterden de spelers. Dat was al zo toen hij nog stagiair was onder Everse. Die raakte steeds meer enthousiast en overtuigd. Ook bij Reading slaagde Stam erin zijn spelers op die manier voor zich te winnen. Feyenoord is ervan overtuigd dat Stam met zijn uitstraling ook past bij de club. Als Stam het inderdaad lukt iets van zijn eigen charisma en karakter in Feyenoord te krijgen, zet hij weer een goede stap in de juiste richting.

• FITHEID

Hoe fit is Feyenoord? Dat is van de buitenkant moeilijk te meten, maar topfit lijkt de ploeg niet te zijn. Feyenoord maakt nooit de indruk dat het voluit gaat, al kan dat ook perceptie zijn. Niet alle trainingen zijn te volgen, alleen viel het wel op dat de ploeg tijdens het trainingskamp in Marbella afgelopen winter niet vaak trainde.

Feyenoord landde dinsdagmiddag, woensdag stonden er twee sessies op het programma, donderdag trainde de ploeg een keer, want een dag later volgde het oefenduel met Borussia Dortmund, terwijl zaterdag het deel van de groep dat had gespeeld binnen in de gym aan het werk ging en de andere helft speelde tegen Karlsruher SC. Nog geen vier trainingen in een week. Het programma van Feyenoord doordeweeks behelst meestal een vrije dag die volgt op de uitlooptraining. Daarna traint de ploeg nog drie of vier keer, afhankelijk van wanneer Feyenoord speelt. In deze fase van de competitie is dat geen probleem, alleen voor een club zonder Europese verplichtingen valt het wel mee hoe hard er gewerkt wordt. Tenminste, dat is het oordeel van trainers die zich hebben gebogen over de trainingsschema’s.

Als Jaap Stam Feyenoord met flair en lef wil laten spelen, zal hij de intensiteit van de trainingen omhoog moeten krijgen. Een ploeg die agressief wil spelen en domineren, moet daarvoor wel de inhoud hebben. Bovendien kan Feyenoord daarmee het gebrek aan kwaliteit ten opzichte van PSV en Ajax grotendeels compenseren, precies zoals het deed tegen Ajax en vooral PSV-thuis. Toen had de kampioen geen antwoord op het beweeglijke Feyenoord, dat die speelwijze ook maar een helft kon volhouden. Maar toen was het gat al geslagen.

• DISCIPLINE

Giovanni van Bronckhorst is geen schoolmeester, of beter: dat wil hij niet zijn. De trainer komt alleen in de kleedkamer voor het hoognodige, hij vertrouwt op de discipline van zijn spelers, precies zoals Frank Rijkaard ooit leiding gaf toen Van Bronckhorst onder hem speelde bij Barcelona.

Zonder dat het nu een losgeslagen bende is, kost het Van Bronckhorst wel moeite de kikkers in de kruiwagen te houden. Toen de trainer Nicolai Jørgensen passeerde voor de wedstrijd tegen Ajax en hem een week later opnieuw op de bank hield, gaf de spits een duidelijk signaal dat hij geen trek had in een warming-up. Hij liep wat heen en weer, strekt zich uit en maakte een praatje met een medewerker van de EHBO. Eerder dit seizoen moest Jean-Paul Boëtius naar FSV Mainz vertrekken, toen hij na een wisselbeurt oefenwedstrijd tegen Fenerbahçe na afloop niet wilde trainen. Ook Yassin Ayoub werd voor de winter om disciplinaire redenen een tijdje buiten de wedstrijdselectie gehouden. Na het verlies bij FC Groningen waren er onderling ook woordenwisselingen, terwijl Van Bronckhorst begin dit seizoen zijn spelersgroep vroeg of hij nog wel het vertrouwen genoot, dat was na de nederlaag bij AS Trencín voor de Europa League en vervolgens het verlies bij De Graafschap.

Discipline is ook: de houding in het veld. Steven Berghuis straalt uit het niet altijd even goed naar zijn zin te hebben, als analist bij Studio Voetbal viel Rafael van der Vaart al op dat Sam Larsson erbij liep of-ie veertig graden koorts had. Kon dat niet wat agressiever allemaal? Het is een taak van een coach dat hij zijn spelers enthousiasmeert. Jaap Stam slaagde daar wel in bij PEC Zwolle. Daar zag de trainersstaf hoe de ex-international als stagiair geregeld spelers apart nam, vooral verdedigers, om te praten over standaardsituaties, hoe je het beste bepaalde spitsen kunt bespelen, over hoe een metertje net het verschil kan maken tussen winst en verlies. Bij PEC hingen ze aan Stams lippen. Maar hij eiste vervolgens wel dat hij was besproken was, terugzag in het veld. Als Stam bij Feyenoord net zo veeleisend is en de discipline aanscherpt, heeft hij weer een probleem opgelost.

• TACTIEK

De speelwijze van Feyenoord staat vast: 4-3-3. Van Bronckhorst is een trainer die er aan vasthoudt. Af en toe wisselt hij wel, maar dan alleen qua invulling. Een keertje probeerde hij iets anders, dat was uit tegen Ajax, toen Feyenoord aantrad in een 4-4-2. Dat plan kon plan de prullenbak in na de snelle rode kaart van Jeremiah St. Juste.

Tactiek is niet alleen de formatie waarin een elftal speelt. Het is ook: waar zet je druk op het veld? Hoe bouw je op? Wat doe je bij balbezit, maar vooral ook: bij balverlies of balbezit van de tegenstander? In een tactisch gedisciplineerde ploeg, weten spelers van elkaar wat ze moeten doen. Bij Feyenoord zie je dat te weinig. St. Juste loopt als rechtsback Berghuis voor zijn voeten, Van Persie en Jørgensen botsen tegen elkaar op. Kleine dingen, maar bij een goed ingespeelde ploeg zie je ze nauwelijks.

Stam op zijn beurt greep in bij PEC Zwolle. Hij veranderde de opstelling, paste de speelwijze wat aan en zorgde voor duidelijkheid en vertrouwen. Stam deed dat door tactisch te trainen, elf spelers tegen elf pylonen, sjablonen trainen, loopacties. Herhalen, herhalen. Tegen Feyenoord leverde dat behalve drie punten ook vertrouwen op. Het is iets dat Stam bij Feyenoord snel zal moeten zien te winnen, om zijn spelers te kunnen laten uitvoeren wat hij in gedachten heeft.

• GELD

In zijn eerste jaar als trainer bij Reading promoveerde Stam bijna naar de Premier League, maar zijn elftal struikelde in de finale van de play-offs over een strafschoppenserie met Huddersfield Town. Behalve promotie, kostte dat Reading een slordige honderd miljoen pond.

Het gevolg was dat Reading zijn beloftes niet kon/wilde nakomen. De club verkocht zijn betere spelers en haalde er te weinig voor terug. Intussen draaide de ploeg maar niet in Stams tweede jaar en de trainer kreeg uiteindelijk zijn congé. Bij Feyenoord komt hij terecht in een soortgelijke situatie. Er is geen geld het elftal te versterken, terwijl Stam eigenlijk zou moeten doorselecteren. Afscheid nemen van spelers die er lang rondlopen en die de club niet meer naar een hoger niveau brengen. Maar de realiteit is: doorlopende contracten van spelers die na twee matige jaren bovendien in waarde zijn gedaald. Daarbij: Robin van Persie stopt, Tonny Vilhena zal waarschijnlijk blijven, zodat hij straks in januari 2020 kan kiezen waar hij transfervrij zijn handtekening zet.

Veel zal dus bij het oude blijven in De Kuip, minus Van Persie. Dat scheelt bijna de helft in alles. Pas als Feyenoord spelers verkoopt, kan de club zich gaan roeren in de transferwindow, maar wie wil ze nog hebben? Stam zal het moeten doen met jeugdspelers die vooral een gebrek aan ritme hebben. Feyenoord negeerde de voetbalpiramide, zodat de talenten het podium van de Keuken Kampioen Divisie mislopen. Wat Stam wel mee heeft, is zijn management. Henk van Ginkel en Henk Timmer hebben uitstekende contacten in Zuid-Amerika. De afgelopen jaren boden ze verschillende keren spelers aan bij Feyenoord, vorig jaar nog Nicolás Tagliafico. Maar de club zocht het liever dichterbij huis. Met Stam als hoofdtrainer is de kans groter dat Feyenoord wel in zee durft te gaan met talenten uit Zuid-Amerika.

• PERSPECTIEF

De eer trainer te worden van een van de grootste clubs in Nederland, is een verleiding die hij niet kon weerstaan. Maar de trainer die iets meer dan een jaar ervaring heeft, komt hij nu voor de grootste uitdaging in zijn carrière te staan. Hij moet met minimale middelen de vicieuze cirkel bij Feyenoord zien te doorbreken: spelers die minder waard worden, weinig jeugd die doorbreekt (of kán doorbreken) en geen geld om alles te repareren.

Jaap Stam zal het op het veld moeten laten zien. Daar alleen ligt altijd de waarheid, zei de succesvolle Duitse ex-trainer Otto Rehhagel ooit. Of Stam er de kwaliteiten voor heeft, zal de toekomst uitwijzen, maar twee dingen heeft hij wel: lef en zelfvertrouwen. Daarmee kun je ook als trainer al een heel eind komen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *