01 – 12 – 2018 Omschakelen: Ajax leert Europese wetten

 
 

Dertien jaar moest Ajax erop wachten: overwintering in de Champions League. Na meer dan een decennium een anonieme rol in het miljoenenbal overtuigen de Amsterdammers. Met de omschakeling als gecreëerd fundament onder het imponerende veldspel.

ATHENE

FC Kopenhagen, Slavia Praag, Dinamo Zagreb, Spartak Moskou, Steaua Boekarest, Red Bull Salzburg, Dnjepr Dnjepropetrovsk, Rapid Wien, Molde FK, FK Rostov en Rosenborg BK. In de afgelopen dertien jaar stonden al deze clubs aan de basis van een Europese uitschakeling van Ajax. Het contrast kan niet groter met het heden. Na een imponerende reeks door het kwalificatietoernooi, met zes duels, volgde een indrukwekkende serie in de groepsfase van de Champions League. Met de kwalificatie voor de achtste finales gisterenavond als laatste hoogtepunt. Ajax bleef voor de elfde keer dit seizoen ongeslagen op Europees toneel. Behalve het machtige resultaat, gebeurde dat ook met een krachtige uitvoering.

Dinsdagavond was geduld het sleutelwoord tijdens de wedstrijd in het Olympisch Stadion in Athene. AEK trok zich ver terug en trok een muur op. Halverwege de tweede helft slaagde Ajax er alsnog in om het kwaliteitsverschil om te zetten in doelpunten. Na de openingstreffer van Dusan Tadic uit een strafschop, slaan de Amsterdammers enkele minuten laten opnieuw genadeloos toe. Een lange bal van AEK-doelman Vasilios Barkas wordt goed verwerkt met de voet door Donny van de Beek. De verdediging van de Grieken staat uit positie, waarop het aanvallende blok razendsnel toeslaat. David Neres is weg en vindt alleen voor de doelman invaller Klaas Jan Huntelaar, die op zijn beurt Tadic een niet te missen kans gunt. In een paar tellen zet Ajax een situatie van balbezit tegenstander om in balbezit en een doelpunt. De kracht van de omschakeling komt ook in Athene weer tot uiting. Dat is het verhaal van dit succesvolle Champions League-seizoen: onder Erik ten Hag heeft Ajax zich een van de belangrijkste kenmerken van het internationale topvoetbal eigen gemaakt.

Het moment sluit aan bij de woorden van Frenkie de Jong, een dag eerder op de persconferentie van de Amsterdammers. Gevraagd naar het groeiende belang van de omschakelingsmomenten in het spel van Ajax, toont het talent uit Arkel zijn kenmerkende glimlach. ‘Ja, daar zijn we wel heel veel mee bezig geweest op de trainingen’, aldus De Jong. ‘Met oefenvormen waarin we binnen een bepaalde tijd moeten scoren als we de bal veroveren, of daarin heel specifiek met diepte loopacties bezig zijn. Daar wordt wel veel op gehamerd en als je iets veel traint, dan komt het automatisch in je systeem. Daarbij komt ook dat we veel spelers in de ploeg hebben die bij balverovering direct vooruit denken. Dat is belangrijk, want je moet vooruit durven spelen. Andersom zie je ons ook groeien, bij de omschakelingsmomenten van balbezit naar balverlies. Hoe we dan moeten staan en daar komen ook regelmatig beelden bij kijken. Wat beter moet en dat zie je ook in ons spel terug. Er wordt echt aan gewerkt.’

LAGOS

Wie het heden wil begrijpen, moet het verleden kennen. Dat gaat zeker op voor de visie van Erik ten Hag. De gedachten gaan direct terug naar de eerste balomwentelingen onder zijn leiding. In de Algarve, in de tweede week van januari, probeert de trainer samen met rechterhand Alfred Schreuder de spelers nader kennis te laten met hun eisenpakket. De nadruk tijdens de oefenvormen op de trainingen ligt op zonedekking in plaats van mandekking, maar ook op de omschakeling. Het levert nieuwe prikkels met opvallende beelden op. Zo is de regel tijdens een partijspel dat een ploeg pas een doelpunt maakt als het scoort en daarbij de gehele ploeg op de helft van de tegenstander staat. Alle spelers worden zodoende gedwongen om bij balverovering vooruit te handelen, ook als de bal niet in hun buurt is. Als Amin Younes, toch al speler die het van zijn goals moet hebben, raak schiet en met gebalde vuist wegloopt, wordt hij teruggefloten. Tot zijn afgrijzen gaat zijn doelpunt niet door, omdat twee verdedigers achterin zijn blijven hangen. Het is een kenmerkend moment voor de nieuwe accenten onder Ten Hag en Schreuder.

Zo leidt Alfred Schreuder in Portugal een trainingsoefening waarbij in een kleine ruimte een positiespel plaatsvindt. De nadruk ligt op de gegenpressing, een populaire hedendaagse ontwikkeling in de voetballerij. Het is een tactiek waarbij een ploeg de omschakelmomenten tussen balbezit en balverlies optimaal benut om tot kansen te komen. Ten Hag observeert en laat zich horen als hem iets opvalt, maar Schreuder stuurt de oefening gretig aan. Het is een vorm van zes tegen vier in de kleine ruimte, waarbij de ene ploeg verplicht de bal twee keer moet raken. Als een speler na verloop van tijd toch de bal direct speelt, krijgt hij het direct te horen. ‘Nadenken! Heb ik vier keer uitgelegd, verdomme!’, galmt het uit de mond van Schreuder. Al in de eerste dagen komt het motto van het nieuwe technische duo tot uiting in hun werkwijze op het veld. ‘Goed is niet goed genoeg, elke dag moet een speler en een ploeg beter worden.’

Hoewel Ajax midden in een seizoen vol teleurstelling en chagrijn zit, worden de eerste vormen van de hand van Ten Hag zichtbaar. Hij spreekt zich aan het einde van zijn eerste trainingsweek ook uit over de verbeterpunten en legt de nadruk op de omschakeling. ‘Veel dingen gingen al goed, vooral richting het einde ging het steeds beter, zag ik een meer variabel aanvalsspel’, aldus Ten Hag half januari. ‘Natuurlijk zie ik ook verbeterpunten, ook in dat laatste aspect valt nog veel winst te halen. Ajax heeft vaak de bal hoog op het veld, die momenten daarna moeten beter worden benut. Een overtal herkennen, bezetting voor het doel, de eerste pass naar voren spelen, ruimtes goed bezetten. Zomaar wat aspecten die beter kunnen, de selectie herbergt wel de kwaliteiten, dat heb ik wel ervaren.’

AMSTERDAM

De daaropvolgende maanden vallen tegen. Het gat met PSV wordt niet kleiner, maar groter. Het sentiment is uiterst negatief in de hoofdstad en in de laatste weken snakt alles en iedereen in Amsterdam naar het einde van het seizoen. Alweer een verloren seizoen. Een overvolle bankrekening, maar alweer geen prijs. En het spel van Ajax gaat met horten en stoten. Twee dagen na het laatste competitieduel, uit bij Excelsior, blaast Ten Hag uit. Hij heeft intense eerste maanden in Amsterdam beleefd. Strijdbaar is hij nog altijd, eigenwijs ook, omdat zijn visie te laten slagen, maar beseft ook dat er het nodige beter moet. De Tukker spreekt zich in een uitgebreid interview met VI uit over de nabije toekomst. Het keren van het sentiment is misschien de grootste uitdaging, en onbewust een nieuw doel, maar de weg daarheen is minder abstract. Ten Hag heeft exact voor ogen hoe het was, wat er mis ging, en hoe dit beter moet. Hij klapt er zijn laptop voor open tijdens het interview.

‘Ik heb geen enkele twijfel over het talent van de huidige spelersgroep’, klinkt hij vastberaden. ‘Maar er komt meer bij kijken, zoals het gevoel voor bepalende momenten in een wedstrijd. We missen soms de urgentie in de ploeg om kansen te benutten, maar ook dreigende situaties te herkennen. Neem bijvoorbeeld het eerste doelpunt van PSV. Het begint bij een ingooi en plotseling ligt het helemaal open. Ik laat je nu beelden zien van de vrijdagtraining, twee dagen voor die wedstrijd. Zie je deze spelsituatie tijdens het partijspel, ook een ingooi, en ook hier zie je hoeveel ruimte we weggeven. Daar valt zo veel winst te boeken, maar dan kom je ook bij ervaring uit. Ervaring om te beseffen: dit is een gevaarlijke situatie, nu moet het stoplicht op rood. En niet denken: ach, het is maar een ingooi, wat kan er gebeuren? Ook weer niet iets van nu, denk maar aan de finale van de Europa League vorig seizoen. Hoe kwam het eerste doelpunt van Manchester United tot stand? Precies, uit een ingooi, zelfs voor Ajax. Maar in één moment geef je het uit handen en vervolgens kantelt de wedstrijd. Met al die jonge talenten die we hebben, is het ook wel te beredeneren dat het zo kan gaan, want naarmate ze ouder worden zullen ze het mogelijk wel sneller herkennen en ingrijpen.’

Wat is concreet een bepalend verbeterpunt op voetbalvlak?

Wat doen we als we de bal veroveren? Ik vond bij Ajax vaak: bal winnen is balbezit spelen

‘Omschakelen. In het huidige internationale voetbal is dat steeds meer een cruciaal element geworden. Daar moeten we mee bezig. En dan niet alleen in defensief opzicht, maar vooral ook: wat doen we als we de bal veroveren? Ik vond bij Ajax vaak: bal winnen is balbezit spelen. Maar als je de bal wint, en de tegenstander ligt open, dan moet je herkennen dat je direct vooruit moet spelen. Met FC Utrecht stonden we halverwege het seizoen bovenaan in het percentage goals binnen vier passes na balverovering. Ajax stond in de middenmoot. Terwijl dat vaak de momenten zijn dat je kunt scoren. Vooral voor Ajax, tegen gesloten defensies. Natuurlijk kan het niet altijd. Als de tegenstander goed staat en de restverdediging op orde heeft, moet je op balbezit spelen. Maar als ze niet goed staan, moet je direct profiteren en de tegenstander pijn doen.’

Niet langer meer het balbezit om het balbezit.

‘Ook bij FC Utrecht maakte ik het mee, de Hollanditus. Als we de bal wonnen, om dan een beetje achterin rond te gaan spelen. Van centrale verdediger naar centrale verdediger. Volgens mij is er geen land ter wereld waarin centrale verdedigers zo vaak de bal naar elkaar spelen. We hebben de bal, we halen hem uit, en we gaan spelen op balbezit. Maar balbezit wordt dan het doel, in plaats van dat het een middel moet zijn. Met oefenvormen moet je dat veranderen, het erin slijpen. Bijvoorbeeld met veel beweging, niet alleen waar de bal is, maar ook aan de contrakant, zodat je direct verrassend vooruit kan voetballen.’

KLÖSTERPFORTE

Na een maand rust ziet de wereld er opeens wat anders uit in Amsterdam. Het zware seizoen vol mineur heeft een plek gekregen. Terwijl de spelers van hun vakantie genieten of actief zijn op het WK in Rusland, werken Marc Overmars en Erik ten Hag grotendeels door. Samen zijn ze dagelijks bezig om het vizier op de nabije toekomst te richten. Qua invulling van de selectie, maar ook qua plan van aanpak. Ten Hag weet wat hij wil en Overmars heeft daar veel vertrouwen in. Samen is de conclusie ook eenduidig: de selectie moet een betere mix krijgen met ervaren spelers en jong talent. De clubleiding voegt daad bij woord en haalt Daley Blind en Dusan Tadic, terwijl ook Zakaria Labyad met al zijn ervaringen de selectie komt versterken.

Het nieuwe seizoen begint met een uitgedunde selectie door alle internationals die nog vakantieverlof hebben, maar Ten Hag en Schreuder laten zich er niet te veel door afleiden. Tijdens de trainingskampen in Duitsland en Engeland wordt het fysieke gedeelte gekoppeld aan het inslijpen van de gewenste speelstijl. Met de omschakeling opnieuw als belangrijk aandachtspunt. ‘We hebben twee belangrijke speerpunten tijdens dit trainingskamp’, stelt Ten Hag tijdens het trainingskamp in Klösterpforte. ‘Allereerst natuurlijk het fysieke gedeelte, het kweken van een goede conditionele basis. Maar daarbij staat natuurlijk ook onze manier van spelen centraal. Het inslijpen van patronen, van automatismen, spelers vertrouwd laten raken met onze spelprincipes, hoe we willen spelen. Dominant. Attractief.’

Eindelijk heeft Ten Hag de tijd om de ploeg nadrukkelijk naar zijn hand te zetten. Afgelopen seizoen borduurde hij aanvankelijk vooral voort op het werk van voorganger Marcel Keizer, aangezien er simpelweg geen tijd was om de spelers te overladen met een rigoureuze andere aanpak. Nu kan hij gerichter te werk gaan. ‘De aanloop is nu langer. Afgelopen halfjaar hebben we doordeweeks ook kansen gehad om dingen al trainbaar te maken, dus het is niet zo dat we vanaf nul beginnen. Dat is nu ook het voordeel. Alleen nu kunnen we het vanaf de start onder uitstekende omstandigheden verder aanscherpen en dat is belangrijk. In de eerste seizoenshelft van een voetbaljaar wordt in mijn ogen de basis gelegd, in het tweede deel van het seizoen kan je meer op de details werken.’

Dat werken aan details gebeurt op een hoger niveau dan voorheen. Blind en Tadic tonen niet alleen leiderschap, maar bewaken ook op de trainingen de ondergrens. Samen met Lasse Schöne, Klaas Jan Huntelaar en Matthijs de Ligt vormen ze het verlengstuk van de trainer. De wisselwerking werkt steeds beter beide kanten op. Ten Hag krijgt hulp van de kern om zijn visie concreter over te brengen, terwijl de trainer zelf ook openstaat voor feedback vanuit de spelersgroep. Toch wacht met de kwalificatiereeks in de Champions League een cruciaal meetmoment. Wil Ten Hag de spelers meekrijgen in zijn visie, en een belangrijke stap zetten in het keren van het sentiment, dan is plaatsing noodzaak. Ajax slaagt met verve. Niet alleen wordt er afgerekend met de nummers twee van landen als Oostenrijk, België en Oekraïne, op dat moment alle drie boven Nederland op de ranglijst van de UEFA, de manier waarop zorgt eindelijk weer voor een grote glimlach in de hoofdstad. Ajax is dominant, heerst, maar laat ook in de omschakeling zien steeds meer wapens te hebben. Zodra de tegenstander noodgedwongen moet aanvallen, ontstaat er ruimte, waar de Amsterdammers raad mee weten. De gecreëerde kansen vanuit de omschakeling nemen flink toe, alleen de afwerking laat nog weleens te wensen over. Toch is het rendement meer dan voldoende om zich op overtuigende wijze te plaatsen voor de groepsfase van de Champions League.

ATHENE

In aanloop naar het duel met AEK Athene heerst opvallende ontspanning in het kamp van de Amsterdammers. Na tien duels in de Champions League, met zes zeges en vier gelijkspelen, is het vertrouwen groot op een positief resultaat in het Olympisch Stadion van de Griekse hoofdstad. Bovendien is er in de eerste maanden van het seizoen een stevig fundament gekweekt waar de ploeg op terug kan vallen. Met een uitstekende tussenbalans tot gevolg als Ajax de bal niet heeft. In de 26 officiële duels behaalden de Amsterdammers liefst achttien keer een clean sheet. Vorig seizoen lukte dat in totaal (41 duels) maar twaalf keer.

Het kan niet los worden gezien van de ontwikkeling van de omschakelingsmomenten onder Ten Hag. Dat blijkt ook als we nader inzoomen op de clean sheet, en ons richten op de expected goals, een steeds vaker gebruikte statistiek in het voetbal. Daarin wordt een onderscheid gemaakt in de kwaliteit van een kans. Hoe makkelijker de kans, hoe hoger de verwachting op een doelpunt en daarmee de statistiek van de expected goal. Als de schoten en expected goals van Ajax in competitieverband worden vergeleken met die van de tweede seizoenshelft van vorig seizoen, de eerste maanden van Ten Hag in Amsterdam, dan geeft dat een opvallende ontwikkeling aan. Het aantal doelpogingen tegen is toegenomen, maar dit is vooral een vertekend beeld. Zo kreeg Ajax in 2017/18 per Eredivisieduel gemiddeld vier schoten op doel tegen, een aantal dat dit seizoen gemiddeld op 3,3 ligt. Meer schoten tegen dus, maar minder op doel. Het past bij het beeld dat Ajax het afjagen van de tegenstander steeds meer onder controle krijgt, ook op het moment dat de andere ploeg gevaarlijk dreigt te worden. De kwaliteit van de kansen die de ploeg incasseert is dan ook afgenomen. De expected goal-statistiek is gedaald, ofwel: Ajax geeft kwalitatief aanzienlijk minder grote kansen weg dan in de tweede seizoenshelft van het vorige seizoen.

‘Andre is een geweldige keeper, we zijn heel blij met hem, maar het is eigenlijk de verdienste van het hele team’, stelde Ten Hag onlangs toen de clean sheets ter sprake komen. ‘We zijn heel gedisciplineerd in het uitvoeren van onze taken. Het verdedigen is niet iets van de laatste linie en de keeper, maar van ons hele elftal. Het is een samenspel tussen alle spelers, het jagen op de bal voorin, het van elkaar weten wat er waar wordt gevraagd. Dat doen de spelers heel goed. We zijn daar ook nog altijd heel gericht mee bezig. Om op elk moment goed in de organisatie te staan om ook te kunnen pressen. In topvoetbal moet je die momenten herkennen, want de snelheid ligt hoog, dus dan komt het ook op anticiperen aan. Aan de bal willen we graag positiewisselingen, om de tegenstander ook in verwarring te brengen. Maar dan is het ook zaak om snel goed in positie te komen als je de bal verliest. Daarin hebben we in de laatste weken wel een aantal stappen gemaakt. Maar het kan altijd beter.’

De honger is nog lang niet gestild. Dat blijkt ook gisteravond na de zege op AEK Athene en daarmee plaatsing voor de achtste finales. Natuurlijk zijn de spelers blij en trots, maar het verleggen van de grenzen is een belangrijke karaktertrek van de groep. Van plaatsing voor Europa, naar plaatsing voor de Champions League, naar plaatsing voor de knock-out-fase van het miljoenenbal. Het past bij het stokpaardje van de trainer. ‘Goed is niet goed genoeg.’ Ten Hag legt de lat hoog, voor zichzelf, en voor zijn omgeving. De spelers moesten eraan wennen, maar zijn naar de trainer toe gegroeid. En andersom. Ajax schittert op het hoogste podium in Europa. Met dank aan de veeleisende visie van de eigenwijze trainer, met de omschakeling als groeiend wapen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *