23 – 12 – 2018 Voetbalpiramide: idealistisch plan verwordt tot wanschepsel

 

De oude Egyptenaren deden tien tot twintig jaar over de bouw. Sneller dan de heren van de Nederlandse voetbalbond, die nu al twintig jaar bezig zijn met hun piramide. Hoe een idealistisch plan uitgroeide tot een ongekend wanschepsel.

De bus uit Groesbeek zoeft over de A37. Op de voorste rijen kijkt de staf zenuwachtig op horloges. Nog minder dan een uur tot de aftrap. Het is ook even wennen voor de buschauffeur die tot voor kort parkeerde in Cuijk en Lienden, en nu de afslag naar het stadion van Emmen heeft gemist. Steeds zorgelijker staat het hoofd van de coach, die daags voor het profdebuut de selectie vrijaf gaf en ging zwemmen met zijn kinderen.

Bij aankomst aan de Oude Meerdijk is er nog amper tijd voor een warming-up, maar met een verdienstelijke 2-2 begint het profavontuur van Achilles’29 toch nog hoopvol. Het is direct ook een van de weinige hoogtepunten in vier jaar betaald voetbal, een mislukt probeersel dat eindigt in een dramatisch bankroet. ‘We hebben een extreem hoge rekening betaald’, zegt Harrie Derks, de markante ex-voorzitter, die met zijn broer en zus de club jarenlang runde. ‘Als dank voor onze deelname aan een prestigieus KNVB-project heb ik een emmer stront over me heen gehad. Gekkenwerk achteraf.’

De amateurtak van Achilles maakte een doorstart en is inmiddels doorgezakt naar een degradatieplaats in de Derde divisie. In Zeist zijn de dossiers over promotie door amateurclubs ergens diep in een la opgeborgen. Zie je nou wel, zeggen de criticasters, het is niks en het zal ook nooit wat worden met die voetbalpiramide, het KNVB-jargon voor een systeem met doorstroming tussen profs en amateurs. De huidige directeuren Eric Gudde en Jan Dirk van der Zee lopen met een grote boog om het mijnenveld heen. Hoe kon zoiets elementairs als promotie/degradatie uitgroeien tot het grootste hoofdpijndossier van de voetbalbond?

DOOD PAARD

Het verhaal begint in 1998. Nederland blijkt een bijzondere competitiestructuur te hebben. Met een ijzeren gordijn tussen profs en amateurs. Als enige in Europa is betaald voetbal een gesloten afdeling die vrijwel onbereikbaar is voor uitblinkende amateurverenigingen. Het is een soort Formule 1 waar je ook alleen een plaatsje kan bemachtigen als je een zak geld meeneemt. De Treffers en VV Katwijk pakken in de jaren negentig allebei twee landelijke amateurtitels, maar stoten hun hoofd tegen een plat dak dat in de ogen van de voetbalbond spits zou moeten zijn.

De bond stuurt zelfs een persbericht over ‘een harmonie die tot voor kort heel ver weg was’. Dat had ze beter niet kunnen doen

De Eerste Divisie lijkt wel een opvanghuis waar clubs met amper bestaansrecht ongelimiteerd mogen falen. Telstar eindigt in de jaren negentig twee keer onderaan, maar mag blijven genieten van de proflicentie. Het is een groot contrast met bijvoorbeeld Fortuna Düsseldorf, dat vanuit de Bundesliga helemaal terugvalt naar de Oberliga, het vierde niveau, maar zich daarna weer spectaculair terugknokt naar de Bundesliga. Sport in optima forma. Dat wil de KNVB ook. Het bondsbestuur stelt voor om de muur tussen profs en amateurs te slopen. Achteraf zal het de kiem blijken voor een eindeloze controverse, die nooit resulteert in de beoogde promotie/degradatie, maar in eindeloos gekonkel over beloftenteams en licentie-eisen.

Tegenstander van het eerste uur is Simon Kelder (74), dan manager van Excelsior. ‘Ik had twintig jaar voorzitter gespeeld bij Barendrecht. Zo wist ik dat profs en amateurs totaal verschillende werelden waren die je niet kon verenigen.’

De latere KNVB-commissaris is in al die jaren aanvoerder van het verzet. ‘Amateurs hechten aan derby’s en aan speeldagen. Als directeur van Excelsior vond ik het bovendien onbespreekbaar en onverantwoord, want degradatie naar de amateurs was de doodsteek geweest voor de club die nu toch al jaren leuk meedoet in de Eredivisie.’

Kelder is bepaald niet de enige die een wegwerpgebaar maakt. Eind jaren negentig blijkt er geen draagvlak en strandt de eerste poging. Kelder schudt zijn hoofd. ‘Toch is men al die jaren erna maar aan een dood paard blijven trekken, tot op de dag van vandaag. Onbegrijpelijk.’

QUID PRO QUO

Begin deze eeuw krijgt de KNVB een nieuwe baas. Henk Kesler. Een harde, pragmatische leider die goed aanvoelt op welke dossiers successen zijn te halen. Pick your battles. Dat is zijn strategie. Het gevoelige dossier over doorstroming staat dan ook niet boven aan zijn lijstje. Zoiets zou hij moeten regelen met de directeur amateurvoetbal, maar die heeft andere problemen aan zijn hoofd. Hij moet de boel tegen zo laag mogelijke kosten draaiende houden. In een onrustige, door bezuinigingen gedomineerde sfeer gaat die niet de strijd aan met zijn achterban over verplichte promotie. Het duurt tot 2005 voordat er een tweede poging komt.

Kesler weet dat hij het amateurvoetbal niet makkelijk mee zal krijgen en besluit om eerst het valluik in de Eerste Divisie eens open te zetten. De competitie staat er slecht voor. Er is geld nodig. Epenaar Edwin Lugt is op dat moment directeur van de organisatie voor Eerste Divisie-clubs. ‘Er was een impuls nodig’, herinnert hij zich. ‘Het kwam voort uit uitruilen, polderen. Niet uit een gedragen visie over doorstroming. Zoals dat altijd gaat in het voetbal waar het eigenbelang prevaleert.’

Quid pro quo. Voor wat hoort wat. Er stromen meer gelden naar de competitie, in ruil wil de KNVB daar wel wat voor terug: een degradatieregeling. ‘Een geweldige stap voorwaarts’, jubelt de Eerste Divisie als het nieuws naar buiten komt. Vier van de twintig clubdirecties stemmen tegen, onder wie Simon Kelder. Lugt: ‘AGOVV en FC Omniworld (nu Almere City, red.) waren ook tegen, want zij hadden een licentie moeten kopen en vonden het onrechtvaardig dat andere clubs zo konden promoveren.’

Het besluit heeft echter weinig waarde zolang de amateurs niet meedoen. ‘Zeker het zaterdagvoetbal was heel sterk, waarom zou het voor die clubs interessant zijn om op vrijdagavond voor twaalfhonderd man bij FC Eindhoven te gaan spelen? En dat onder volledig doorgeslagen licentie-eisen. Daar was nog totaal niet over nagedacht.’

HELMPJE

Hoe dan ook is het pad geplaveid door Kesler. De amateurs zijn bereid tot een onderzoek en dat leidt tot euforische reacties in Zeist. De KNVB stuurt zelfs een persbericht over ‘een harmonie die tot voor kort heel ver weg was’. Dat had de bond beter niet kunnen doen, want direct slaat de stemming om. Schande, dictators, belachelijk. In de kantines is de woede groot en amateurvoorzitters spuwen hun gal in de media. De hakken gaan in het zand.

Het ingehuurde onderzoeksbureau Hypercube produceert nog wel een ronkend rapport over een systeem met open sluizen en Kesler voorspelt dat het voetballandschap er snel totaal anders uit zal zien. Maar niets is minder waar. Tijdens een roadshow maken amateurvoorzitters gehakt van de plannen. ‘Ik moest regelmatig een helmpje opzetten’, herinnert Hypercube-directeur Pieter Nieuwenhuis zich nog. ‘De scepsis was enorm.’

De beoogde structuur met Topklassen en promotieplaatsen naar de Eerste Divisie wordt niet eens in stemming gebracht op de jaarvergadering. Kesler baalt en klaagt over een amateurbestuur dat niet loyaal is. Dat is ook het moment waarop de beruchte brief van FIFA opduikt. Volgens Kesler meldt FIFA dat promotie/degradatie een verplichting is die de wereldvoetbalbond kan afdwingen.

Het is nogal zwaar aangezet. Er bestaat weliswaar een handvest waarin FIFA doorstroming aanmoedigt, maar de KNVB is nooit op de vingers getikt of onder druk gezet. Niettemin werpt het gezwaai met de brief zijn vruchten af. Een jaar later haalt een afgezwakt voorstel de eindstreep wel. De KNVB spreekt van ‘een doorbraak’ als de amateurs akkoord gaan met de invoering van fonkelnieuwe Topklassen en het betaald voetbal instemt met degradatie. Een gevoelige tik voor mannen als Simon Kelder, die foetert over ‘een keiharde sanering.’ Maar in de praktijk komt daar niets van terecht. Al snel blijkt dat de KNVB een pyrrusoverwinning heeft geboekt. De promotie, waar het in 1998 allemaal om was begonnen, wordt geen plicht maar een recht.

In 2010 degradeert voor het eerst in veertig jaar een club uit het betaald voetbal: FC Oss. ‘Het seizoen erna vroegen bezoekende clubs in Oss als eerste waar de kantine was, maar die bleek niet te bestaan bij betaalde clubs’, schampert Kelder, die er niet van opkijkt dat in de praktijk niemand gebruik wil maken van het promotierecht. ‘Het lijkt makkelijk om die werelden bijeen te brengen, maar dat is het niet.’

SLAANDE DEUREN

Kesler zwaait af, Bert van Oostveen komt. Vol ambitie bijt de nijvere amateurkeeper zich vast in het dossier waarmee hij historie wil gaan schrijven. Van Oostveen ergert zich aan roepende amateurvoorzitters die emotioneel lege sportcomplexen en hoge kosten voorspellen. Een kampioenschap schept in zijn ogen verplichtingen. ‘Ajax en PSV kunnen ook niet zeggen dat ze op dinsdagavond kwart voor negen niet in Borisov willen spelen omdat het te ver weg is’, stelt hij overal. Samen met de directeur amateurvoetbal gaat hij om tafel met clubs met recht van spreken, zoals Rijnsburgse Boys en IJsselmeervogels. Zij moeten maar eens uitleggen wat nu echt de bezwaren zijn.

Weerstand is er vooral over een verplicht aantal contractspelers tegen een minimum loon. Die eis blijkt neer te komen op een investering van twee tot drie ton, waar de topamateurs al meer dan acht ton betalen. Uitgerekend wordt dat tweeënhalf miljoen nodig is om structureel Eerste Divisie te spelen en dat staat niet eens zo gek ver af van de exploitatie die de topamateurs al draaien. Zo wordt alles afgestreept. Licht, accommodatie. Zo onoverbrugbaar is de kloof nu ook weer niet.

Intussen blijkt het Kesler-akkoord een dode letter. In 2011 pakt IJsselmeervogels op overtuigende wijze de amateurtitel. In de finale wordt FC Oss over twee wedstrijden met 4-0 verslagen. Maar IJsselmeervogels weigert promotie en zo mogen de verliezers uit Oss na een jaar alweer terugkeren in het betaald voetbal. In 2012 raast Achilles als een wit-zwarte tornado over de amateurvelden. In de finale wordt Spakenburg weggevaagd, maar ook de Groesbekers weigeren promotie. Harrie Derks: ‘We hebben toen al de eisen bekeken, maar die waren totaal onhaalbaar.’

Zijn studie politicologie komt Bert van Oostveen nu goed van pas. Na intensief onderhandelen en schaven ligt er in 2012 een blauwdruk die klaar is om voor te leggen aan de bondsvergadering. De champagne wordt koud gezet. Maar van ontkurken komt het nooit. Al het werk blijkt voor niets als het bestuur amateurvoetbal op het laatste moment zijn keutel intrekt. Door het beleid van de jaren ervoor moeten de amateurs weer saneren, er zit frictie tussen de directeur amateurvoetbal en zijn bestuur, afgevaardigden uit de lagere regionen slaan aan het muiten. Weg akkoord. Van Oostveen is woest en slaat met de deuren. Twee jaar werk gaat in rook op.

Net als Kesler zet hij vraagtekens bij de betrouwbaarheid van het amateurbestuur. Hij staat met lege handen en betaalt de rekening, want zijn campagne voor degradatie heeft Van Oostveen niet populairder gemaakt in de Eerste Divisie. ‘Dat was puur protectionisme van de Eerste Divisie’, zegt Van Oostveen nu. ‘Ik zag het regelen van doorstroming als een taak van de KNVB. Zodat de besten tegen de besten spelen, zoals dat bijna overal in de wereld gebeurt.’

HET FIGI-FIAT

Na Haarlem (2010) en RBC (2011) gaan begin 2013 ook AGOVV en Veendam failliet. De Eerste Divisie zakt door een kritische ondergrens, er blijven maar zestien teams over. En wie weet blijft het daar niet bij. Vele clubs staan in de min. Het is letterlijk code rood. Nieuw bloed is nodig. Geterg door de tackle van achteren op het bondsbureau, zoekt Van Oostveen buiten het amateurbestuur om toenadering tot clubs die mogelijk wel interesse hebben.

Hij wil graag een voorbeeld dat zal aantonen dat promotie naar het profvoetbal wel degelijk realistisch en aantrekkelijk is. Het toeval doet zich voor dat hij Elrie Bakker-Derks kent uit het bestuur amateurvoetbal. Haar broertje Harrie runt een vereniging. Achilles is op dat moment zelfs landskampioen en kan de titel prolongeren in een finale tegen VV Katwijk. Van Oostveen belt beide clubvoorzitters en heeft beet. Ze spreken af. Vanwege het geheime karakter niet op het bondsbureau, maar in Hotel Theater Figi. KNVB-jurist Mark Boetekees, die in Groesbeek al snel bekend staat als De Paus van het Voetbal, heeft een lijst opgesteld met minimale licentie-eisen. De bond wil gezeur over licht en uitvakken tot een minimum beperken. Van Oostveen: ‘We hadden niet de indruk dat er meteen vijftienhonderd uitfans zouden gaan afreizen naar Groesbeek.’

Harrie Derks herinnert zich een nogal pragmatische bijeenkomst. ‘We hadden niet de vereiste tweeduizend zitplaatsen. Er werd gevraagd: “Kunnen jullie met staanplaatsen erbij wel tweeduizend man kwijt?” Dat konden we. Hupsakee, dan zette Mark Boetekees een streepje door zit.’

Achilles en Katwijk horen die dag dat ze kunnen gaan meedelen in financieel aantrekkelijke regelingen zoals tv-gelden, waarmee ze de club kunnen uitbouwen. Van Oostveen: ’Het was een genoeglijk gesprek waarin ze alle vrijheid hadden om nee te zeggen. Ik heb laten weten dat het nu of nooit was, maar had geen machtsmiddelen om het af te dwingen.’

De voorzitter van Katwijk belt na het weekend op; hij wil meedoen als de KNVB een verbouwing van de tribune betaalt. De bond weigert, Katwijk haakt af. Derks hapt wel toe. Achilles is ineens een betaalde club. Een bejaarde fan vindt zichzelf opeens terug in een buscombi en ook Derks kan niet spreken van een warme ontvangst. ‘Voor het eerst ging ik naar een overleg van de Eerste Divisie. Wiljan Vloet en Manfred Laros van Sparta zeiden dat ik moest opzouten, want wij waren geen betaalde club.’

Maar dat is niets vergeleken bij de bom die ontploft binnen het amateurvoetbal. Vijftien jaar lang was geroepen dat niemand naar de profs wilde. Maar nu sprong hun eigen Harrie, nota bene voorzitter van het overlegorgaan CV Topklasse, ineens toch in het diepe.

HOUSE OF CARDS

Met Achilles erbij heeft de Eerste Divisie zeventien clubs waar er twintig worden nagestreefd. Om de boel vol te krijgen, ontstaat het idee om ook enkele beloftenteams toe te laten. Op Feyenoord na reageren de topclubs enthousiast. Kampioen Jong Twente en vicekampioen Jong Ajax doen mee en dankzij het wegvallen van Katwijk komt er ook ruimte voor de nummer drie, Jong PSV. De bond ziet dat als mooie bijvangst en wil op den duur ook andere beloftenteams in de piramide gaan plaatsen. Talenten die wat langer nodig hebben om tot wasdom te komen kunnen zich zo onder hogere weerstand ontwikkelen dan in de mismaakte reservecompetitie op maandagavond, een noviteit die bij Frenkie de Jong uitstekend zal uitpakken. Van Oostveen is in zijn nopjes. Hij slaat twee vliegen in één klap.

Op papier ziet het er goed uit. Maar in de praktijk blijkt dat de toelating van beloftenteams de discussie over promotie/degradatie enorm vervuilt. De amateurs eisen dat hun top niet wordt overspoeld door reserveteams van de betaalde clubs. Van Oostveen begrijpt dat wel. Hij weet ook dat er genoeg profclubs zijn met matige tweede elftallen. Zijn idee is om te selecteren op kwaliteit. De zwakstebroeders moeten maar starten in de Hoofdklasse.

De voltooiing van de piramide is eindelijk in zicht. Tot zijn genoegen kan Bert van Oostveen zijn achterban melden dat al op de najaarsvergadering van 2014 ja kan worden gezegd tegen promotie/degradatie, een nieuwe landelijke Tweede Divisie en de instroom van beloften. Maar dan begint het gemor. Meerdere directeuren klagen dat ze moeten gaan investeren in een beloftenploeg. Ze zijn bovendien bang dat hun talenten terechtkomen in een klasse die moeilijk valt uit te leggen aan hun fans. Het Heracles van Jan Smit en Nico-Jan Hoogma is kritisch. Vanuit Rotterdam voeren Eric Gudde en Martin van Geel volop oppositie. De Feyenoorders vinden een apart beloftenteam te duur, zien de meerwaarde niet en ventileren in de wandelgangen dat ze het een waanzinnig plan vinden.

Tijdens een vergadering van de Eredivisie CV ondervinden ook Gijs de Jong (competitiemanager) en Mark Boetekees (juridische zaken) dat de stemming omslaat. Ze presenteren het nieuwe model en worden weggehoond. De Eredivisie eist maximale posities in de top. Wat denkt de bond wel niet? Gedesillusioneerd rijdt het tweetal terug naar Zeist waar ze nu toch echt met een groot probleem zitten. Vanuit de Eerste Divisie zijn er ook volop klachten over het pilotproject met Jong Ajax en Jong PSV, die de ene week rookies en de andere week supersterren op het wedstrijdformulier zetten. Bij de KNVB overheerst het ongeloof over de houding van de profs. Al die jaren hebben ze de amateurs onder druk gezet, maar nu dreigen ze zelf de piramide te torpederen.

Giovanni van Bronckhorst moet toezien hoe zijn talenten zich veel minder snel ontwikkelen dan die in Amsterdam en Eindhoven

Van Oostveen lijkt nu echt in House of Cards beland en crosst het land door om de tegenstanders te overtuigen. ‘Ik wees ze op de consequenties, want een nee betekende in mijn optiek een sterfhuisconstructie voor de Eerste Divisie.’ Om dwarsliggers als Feyenoord te behagen, besluit de bond toch maar om naast de piramide een reservecompetitie op maandagavond te gedogen. Een halfbakken tussenweg, maar beter dan de andere optie: alles opgeven en terug naar start.

Zo breekt in 2014 alsnog een historische dag aan. Zestien jaar nadat de steen in de vijver is gegooid, krijgt promotie/degradatie eindelijk groen licht op de bondsvergadering. Met 57 van de 60 stemmen is het zelfs een hamerstuk. Alleen FC Dordrecht, Sparta en FC Den Bosch stemmen tegen. Het amateurvoetbal is unaniem voorstander, net als de raad van commissarissen met Simon Kelder. Bondsvoorzitter Michael van Praag spreekt van ‘een historisch besluit’.

In 2017 zal de amateurkampioen voor het eerst op sportieve gronden de plaats innemen van de zwakste profploeg. Eindelijk is de muur gesloopt.

JISKEFET

In theorie is nu de voorwaarde geschapen voor een sprookje à la RB Leipzig, dat in Duitsland doorstoot vanuit de vijfde klasse naar de Bundesliga. Maar de euforie verstomt snel. Profclubs hebben drie maanden om hun beloften in te schrijven voor de piramide. Na de deadline blijkt dat slechts tien clubs zich hebben aangemeld. Van Oostveen, die op verzoek van de betaalde clubs jarenlang heeft gestreden voor doorstroming en een alternatief heeft gecreëerd voor de bekritiseerde reservecompetitie, is diep teleurgesteld. ‘Ik ben toen in de steek gelaten door mijn achterban.’

Mannen als Martin van Geel en Jan Smit piekeren er niet over om mee te doen. Smit heeft er in 2015 geen goed woord voor over. ‘Dit is allemaal bedacht vanachter een bureau in Zeist.’ In de media nemen geleerden het akkoord onder vuur. Hoogleraar Marjan Olfers en advocaat Keje Molenaar (‘De bijl aan de wortel van het amateurvoetbal’) schieten op de verplichte contractspelers, een licentie-eis die gaat gelden vanaf de Derde Divisie. Dwarse amateurclubs ruiken hun kans. Met de munitie die Olfers en Molenaar aandragen dreigen ze met een rechtszaak tegen de KNVB. Binnen no time zit iedereen weer in de loopgraven.

De spelersvakbonden VVCS en ProProf zijn al die jaren betrokken geweest bij de onderhandelingen over contractspelers en weten niet wat ze horen. Directeur Ko Andriessen van ProProf weet nog dat hij in conclaaf moest met clubs tot en met de Vijfde Klasse aan toe, voor besprekingen die hij omschrijft als ‘een soort Jiskefet, waarbij we om tafel moesten met mensen van de duivenvereniging.’

Uiteindelijk bleken de voorzitters uit de hoogste divisies wel serieuze gesprekspartners en maakten ze enkele deals om spelers en clubs voor te bereiden op een mogelijk profavontuur. Te beginnen in de Derde Divisie, waar drie spelers een twaalfurig contract moeten krijgen. ‘De eisen waren marginaal, het ging om een brutoloon van een paar honderd euro per maand. Bijna alle clubs voldeden er al aan, toch kregen Olfers en een paar hardliners het voor elkaar om alles tegen te houden. Terwijl hun eigen bestuur het unaniem had aangenomen. Zoiets kan alleen in het voetbal. De KNVB moet nu volle kracht vooruit óf stoppen met die hele piramide. Op deze manier is het een doodgeboren kindje.’

‘Er zijn ook voorbeelden dat het wél op een goede manier kan, zie Almere City’

Dat erkent ook Simon Kelder, die vorige maand voorzitter werd van Hoofdklasser Smitshoek: ’Joh. Iedereen in het amateurvoetbal lacht om die paar contractspelers. Het stelt niks voor. Die licentie-eis is misbruikt om een heel ander punt te maken: men wíl gewoon niet promoveren.’

Zo stort de voetbalpiramide in 2016 alweer als een kaartenhuis in elkaar. Tot overmaat van ramp komt Achilles, de pilotclub die de meerwaarde van promotie moet aantonen, na afloop van de proefperiode niet in aanmerking voor een proflicentie. De KNVB zet vraagtekens bij de financiën en de club krijgt een jaar extra om aan alle voorwaarden te voldoen. Achilles doet zo nog steeds voor spek en bonen mee en is bij voorbaat uitgeschakeld voor play-offs om promotie naar de Eredivisie. Derks: ‘Wij waren woest, maar we moesten wel mee in de surrogaatoplossing van de KNVB. De enige andere optie was terug naar de amateurs. Met onze huishouding waren we dan failliet.’

Voor Achilles is er echter geen houden meer aan. Zoals afgesproken in 2014 gaat in 2016/17 het valluik in de Eerste Divisie open. Het armlastige Achilles wordt geconfronteerd met een puntenstraf en degradeert voor het eerst sinds FC Oss naar het amateurvoetbal. Jong AZ pakt fluitend de titel in de Tweede Divisie en promoveert. Geen amateurclub die het erg vindt. Betaald voetbal zien ze nog steeds als een straf.

TEKENTAFEL

De KNVB heeft even andere zorgen aan zijn hoofd. Alle energie gaat naar de crisis bij het Nederlands elftal, de affaire FC Twente en een grote schoonmaak bij de bond zelf. Bert van Oostveen en alle commissarissen sneuvelen. De KNVB is vleugellam. Tijdens dat machtsvacuüm organiseert de bond een informatieavond onder leiding van de directeur amateurvoetbal: Jan Dirk van der Zee. Een geboren Fries afkomstig uit de detailhandel. Opgeleid bij V&D en C&A. Hem wordt die avond de oorlog verklaard. Granaat na granaat fluit door de zaal.

Harrie Derks is net terug in het amateurvoetbal en weet niet wat hij meemaakt. ‘Een paar schreeuwerds grepen de macht en zetten de directie en de ledenraad te kakken. De aanval was duidelijk goed voorbereid. De KNVB had de fout gemaakt om ook Hoofdklassers uit te nodigen, daar zitten mensen die geen regels willen en spelers liever uit de achterzak blijven betalen. De rotzooizoekers kregen nog hun zin ook.’

De beruchte brief van FIFA duikt weer op. Derks: ‘Die harde promotieverplichting heeft nooit bestaan en dat was algemeen bekend. Met die geschiedvervalsing heeft de KNVB zelf de munitie aangedragen. Van der Zee koos voor zijn hachie.’

Met zijn woorden ‘terug naar de tekentafel’ scoort Van der Zee bij de rebelse vleugel van de amateurs. Maar glashelder is ook dat de deal uit 2014 van tafel is. Naar aanleiding van de memorabele vergadering stuurt de KNVB een brief naar de clubs in de Tweede Divisie. Er gaat een streep door de verplichte promotie. Zo gaat ook de achterdeur van de Eerste Divisie weer op slot. In Groesbeek ramt Harrie Derks de deuren eruit. De spaarzame sponsors die nog interesse hadden om een terugkeer naar het betaald voetbal te financieren, verdwijnen als sneeuw voor de zon. Net als een parachutebetaling vanuit de Eerste Divisie, waarover nog onderhandelingen lopen. De Eerste Divisie overweegt om net als in de Eredivisie de degradanten te gaan compenseren. Derks: ‘Er werd gesproken over 175 duizend euro. Maar toen kwam die brief. Ineens was het profvoetbal toch weer een gesloten circuit. Geen enkele club had toen nog een belang om in te stemmen met een degradatievergoeding. Voor ons was het de nekslag.’

‘Ik zie het nooit meer gebeuren. Ik zou zeggen: gooi het op de plank en kijk er niet meer naar om’

Achilles gaat even later failliet. Tegenstanders grijpen dat echec dankbaar aan om te onderstrepen dat de KNVB jaren heeft gewerkt aan een luchtkasteel. Van Oostveen: ‘Ik ben het daar niet mee eens. Er zijn ook voorbeelden dat het wél op een goede manier kan, zie Almere City dat nu al een paar jaar meedoet in het linkerrijtje van de Eerste Divisie.’

BEVRIEZEN

Inmiddels is een gedrocht ontstaan dat zijn gelijke in Europa niet kent. Niemand weet nog hoe het verder moet met het hoofdpijndossier. In de zomer van 2018 besluit de KNVB maar om voor twee jaar alles te bevriezen. Daardoor kan op zijn vroegst in 2021 worden gedegradeerd uit de Eerste Divisie. Alle licentie-eisen staan weer ter discussie. Het plan is om in de toekomst maximaal tien beloftenploegentoe te laten (vier in de Eerste Divisie en zes in de Tweede en Derde Divisie). De rest blijft dan spelen in een reservecompetitie. Feyenoord heeft de slag gemist en is inmiddels de grote verliezer. Giovanni van Bronckhorst moet met lede ogen toezien hoe de Rotterdamse talenten zich veel minder snel ontwikkelen dan die in Amsterdam en Eindhoven.

Zo is het plan dat ooit ontstond uit een idealistische wens om net als in al die andere landen te kunnen promoveren en degraderen, verworden tot een smakeloze bestuurlijke stamppot. Alleen bestuurlijke daadkracht kan de boel nu nog redden. Maar aangezien de huidige roergangers bij de KNVB onderdeel zijn geweest van het probleem en zelfs actief oppositie hebben gevoerd, lijkt het onwaarschijnlijk dat zij het gaan oplossen.

‘Ik zie het nooit meer gebeuren’, zegt Simon Kelder. ‘De KNVB kan beter maar gewoon erkennen dat er geen draagvlak is. Ik zou zeggen: gooi het op de plank en kijk er niet meer naar om.’

Zo werd de voetbalpiramide een voetbal­­ruïne. Het is nu 2018. Twintig jaar later. Alle standpunten zijn lang en breed bekend. Sterker nog. Er ligt al vier jaar een akkoord op de plank dat met 57-3 groen licht kreeg. Niettemin laat Jan Dirk van der Zee op de bondsvergadering van 4 december weten dat komend jaar niet minder dan vier werkgroepen eens gaan vergaderen over een voetbalpiramide met promotie en degradatie…

Tijdlijn van een hoofdpijndossier
MEI 1998

KNVB neemt principebesluit om Nederlandse voetbalpiramide evenwichtiger op te bouwen, om de doorstroming en dynamiek te vergroten. De introductie van twee Topklassen moet de kloof tussen betaald voetbal en amateurs gaan overbruggen.

SEPTEMBER 1998

Bond schrapt buitengewone algemene vergadering over doorstroming.

JUNI 1999

Het plan strandt. Amateurs zijn huiverig en de profs willen ook niet. ‘We moeten constateren dat er onvoldoende draagvlak is.’

OKTOBER 2005

KNVB start nieuw onderzoek naar het openstellen van de sluizen.

NOVEMBER 2005

De Eerste Divisie geeft groen licht voor promotie en degradatie. Slechts vier van de twintig clubs stemmen tegen. Competitiebaas Frans Derks spreekt van een historisch besluit. ‘Een geweldige stap voorwaarts.’

SEPTEMBER 2006

Na een aantal jaar terughoudendheid zijn de topamateurs bereid tot een onderzoek naar een open systeem. ‘Er heerst veel harmonie die tot voor kort heel ver weg was’, stelt de KNVB in een persbericht.

OKTOBER 2006

Persbericht valt slecht bij amateur¬verenigingen met bezwaren, zij spreken van een dictatuur en een KNVB-baas die zijn vriendjes mobiliseert.

DECEMBER 2007

KNVB presenteert rapport Optimalisering Voetbalpiramide dat is opgesteld door bureau Hypercube. Bondsbaas Henk Kesler: ’In 2010 ziet ons voetballandschap er heel anders uit.’

FEBRUARI 2008

Tijdens een roadshow blijkt de scepsis in het amateurvoetbal enorm. ‘De KNVB drukt het gewoon door.’

MEI 2008

Het piramideplan sneuvelt nog voordat het in stemming wordt gebracht. Er blijkt geen draagvlak voor invoering Topklassen en volledige doorstroming.

JUNI 2008

Algemene vergadering betaald voetbal stemt voor degradatie uit Eerste Divisie. ‘Een doorbraak, de degradatieregeling kan op één velletje papier’, zegt Henk Kesler.

JUNI 2009

Amateurs stemmen alsnog in met nieuwe Topklassen, maar de scherpe kantjes zijn eraf. Promotie naar de Eerste Divisie is niet verplicht.

APRIL 2010

FC Oss degradeert als eerste club in veertig jaar uit het betaald voetbal.

MEI 2011

IJsselmeervogels amateurkampioen, maar heeft geen interesse in promotie. Daardoor keert vicekampioen FC Oss terug in de Eerste Divisie.

MEI 2013

De KNVB begint een pilotproject. Achilles ’29, Jong Ajax en Jong FC Twente treden toe tot de Eerste Divisie. Doordat VV Katwijk afhaakt, mag ook Jong PSV meedoen.

DECEMBER 2014

‘Een historisch besluit’, zegt Michael van Praag als de voetbalpiramide met een overgrote meer¬derheid groen licht krijgt in de bondsvergadering. Er komt een nieuwe landelijke divisie die gaat fungeren als brug tussen profs en amateurs. Beloften stromen in en vanaf 2016/17 wordt promotie/degradatie verplicht.

MAART 2015

KNVB maakt bekend dat slechts tien profclubs hun beloften hebben ingeschreven, waar was gerekend op 22 teams. Feyenoord is de grote afwezige.

JANUARI 2017

Amateurs dreigen KNVB met gang naar de rechter, omdat het verplichte aantal professionele contractspelers onwettig zou zijn als licentie-eis.

MEI 2017

Achilles ’29 degradeert naar amateurvoetbal, Jong AZ promoveert als kampioen Tweede Divisie naar betaald voetbal.

JUNI 2017

Directeur amateurvoetbal Jan Dirk van der Zee ondergraaft piramideplan. ‘Terug naar de tekentafel.’

SEPTEMBER 2017

Tweede Divisie ontvangt brief KNVB. Per geval wil de bond beoordelen of promotie financieel verantwoord is en daarmee vervalt in feite de promotieplicht.

JANUARI 2018

Rechtbank verklaart de bv Achilles ’29 failliet.

APRIL 2018

Twee keer wordt een buitengewone bondsvergadering over de piramide uitgesteld.

MEI 2018

FC Twente trekt beloftenploeg terug uit de voetbalpiramide.

JUNI 2018

Promotie en degradatie wordt bevroren tot 2020/21. KNVB voert leeftijdsgrens van 23 jaar in voor beloftenteams.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *